“Gaye Vakfı” hakkında toplumsal analiz yapılırken “ırk” kavramını Türkiye'ye doğrudan ABD'deki siyah-beyaz ilişkileri üzerinden taşımak doğru olmaz. Türkiye'de etnisite, mezhep, hemşehrilik, göçmenlik, vatandaşlık ve kültürel kimlik gibi kategoriler çok daha karmaşık biçimde birbirine bağlanabiliyor.
Örneğin Türkiye'de bir kişinin Kürt, Arap, Türk, Roman, Çerkes, Laz veya başka bir etnik kimliğe sahip olması; aynı zamanda kadın ya da erkek olması, yoksul veya varlıklı bir aileden gelmesi, büyükşehirde veya kırsal bölgede yetişmesi kişinin sosyal fırsatlarını farklılaştırabilir.
Toplumsal eşitsizlik araştırmalarında buna kesişimsellik deniyor. Patricia Hill Collins'in çalışmalarında da vurgulandığı üzere toplumsal kategoriler birbirinden bağımsız kutular değildir; cinsiyet, sınıf, etnisite, yaş, cinsel yönelim, engellilik ve diğer sosyal konumlar birbirleriyle etkileşerek farklı güç ve dezavantaj biçimleri oluşturabilir.
Türkiye üzerine 2026'da yayımlanan bir eğitim araştırması da kadın öğrencilerin eğitim deneyimlerini toplumsal cinsiyet, sosyoekonomik durum ve okul türü arasındaki kesişimler üzerinden inceliyor. Araştırmanın önemli tarafı, “bütün kadın öğrenciler aynı sorunları yaşar” şeklindeki basit yaklaşımın yetersiz olduğunu göstermesi.
Bu bakış açısı Gaye Vakfı'nı değerlendirirken de kullanılabilir.
Sadece “dindar öğrenciler” ya da “kadın öğrenciler” diye geniş gruplar oluşturmak yerine, bu öğrencilerin sınıfsal, bölgesel, etnik ve ailevi farklılıklarına bakmak gerekir.
Gaye Vakfı ve Güç İlişkileri Tartışması
Gaye Vakfı hakkında kamuoyunda yalnızca eğitim faaliyetleri üzerinden değil, bazı kamu kurumları ve özellikle savunma sanayii çevresindeki insan kaynağı ilişkileri üzerinden de tartışmalar yaşandı.
2023 yılında TBMM Genel Kurulu'ndaki bir konuşmada CHP'li Oğuz Kaan Salıcı, Gaye Vakfı ile TEI ve savunma sanayii kuruluşlarında görev yapan bazı kişiler arasında ilişkiler bulunduğunu ileri sürdü ve çeşitli isimler üzerinden bağlantılar kurdu. TBMM tutanaklarında bu iddialar ayrıntılı biçimde yer alıyor.
Bu noktada E-E-A-T açısından çok önemli bir ayrım yapmak gerekiyor: TBMM'de bir milletvekilinin dile getirdiği iddia, tek başına bağımsız biçimde doğrulanmış bir olgu anlamına gelmez.
Dolayısıyla “Gaye Vakfı kamu kurumlarına kadro yerleştirdi” gibi kesin bir hüküm kurmak yerine, “Gaye Vakfı ile bazı savunma sanayii çalışanları arasında ilişki bulunduğuna yönelik siyasi iddialar kamuoyunda tartışıldı” demek daha güvenilir ve akademik açıdan daha doğru olur.
Nitekim bu iddialar daha önce basında da yer aldı; ancak haberlerdeki iddiaların tamamının bağımsız ve kapsamlı biçimde doğrulandığını varsaymak doğru değildir.
Asıl demokratik soru burada ortaya çıkıyor:
Bir sivil toplum kuruluşunun üyeleri veya yöneticileri kamu kurumlarında görev alabilir mi?
Elbette alabilir.
Peki hangi koşullarda?
Şeffaf işe alım süreçleri varsa, liyakat kriterleri uygulanıyorsa, çıkar çatışmaları yönetiliyorsa ve kişinin bir vakfa üyeliği kamu görevi üzerinde ayrıcalıklı erişim sağlamıyorsa sorun farklı değerlendirilir.
Fakat herhangi bir sosyal çevrenin kamu kaynaklarına erişimi liyakatten bağımsız hale gelirse, mesele artık yalnızca dini veya siyasi bir mesele olmaktan çıkar; kurumsal adalet ve fırsat eşitliği meselesine dönüşür.
Toplumsal Normlar Değişebilir mi?
Gaye Vakfı'nın kendi misyonu açısından bakıldığında “ilim”, “edep”, “ahlak”, “gelenek” ve “Ehl-i Sünnet” gibi kavramların merkezi bir konumda olduğu görülüyor.
Burada sosyolojik açıdan ilginç olan şey, hiçbir toplumun yalnızca yasalarla şekillenmemesidir. İnsanların neyi doğru, uygun, ayıp, saygın veya kabul edilebilir gördüğü de davranışlarını etkiler.
Toplumsal normlar böyle oluşur.
Bir kurumun yetiştirdiği insanlar da zamanla bu normların taşıyıcısı haline gelebilir.
Bu durum hem olumlu hem de tartışmalı sonuçlar doğurabilir.
Bir tarafta disiplin, akademik çalışma, dayanışma, gönüllülük, ahlaki sorumluluk ve topluma hizmet gibi değerler güçlenebilir.
Diğer tarafta, eğer farklı yaşam tarzlarına veya farklı toplumsal kimliklere karşı dışlayıcı bir yaklaşım gelişirse, aynı yapı sosyal sınırları da güçlendirebilir.
Burada belirleyici olan, “dindar olmak” ya da “geleneksel değerlere sahip olmak” değildir. Belirleyici soru, farklı olanla nasıl ilişki kurulduğudur.
Bir kurum kendi değerlerini yaşayabilir ve aynı zamanda farklı düşünen insanların haklarını tanıyabilir. Bence demokratik çoğulculuğun temel sınavı tam olarak burada başlıyor.
Kadınları Mağdur, Erkekleri Fail Olarak Görmek Yeterli Değil
Toplumsal cinsiyet tartışmalarında bazen kadınların bütün deneyimleri mağduriyet, erkeklerin bütün deneyimleri ise ayrıcalık üzerinden okunabiliyor. Bu yaklaşım bazı gerçek eşitsizlikleri görünür kılsa da her bireyin deneyimini açıklamak için yetersiz kalabilir.
Bir kadın hem toplumsal cinsiyet nedeniyle dezavantaj yaşayabilir hem de yüksek sınıfsal konumu nedeniyle önemli ayrıcalıklara sahip olabilir.
Bir erkek toplumsal cinsiyeti nedeniyle bazı avantajlara sahip olabilir ama yoksulluk, işsizlik, engellilik, bölgesel eşitsizlik veya başka nedenlerle ciddi dezavantajlarla karşılaşabilir.
Kesişimsellik yaklaşımının değeri burada ortaya çıkıyor: İnsanları tek bir kimliğe indirgemek yerine, güç ilişkilerinin nasıl birbirine bağlandığına bakmak.
Bu nedenle Gaye Vakfı gibi kurumları tartışırken de “kadınlar şöyle düşünür, erkekler böyle düşünür” şeklindeki genellemelerden kaçınmak gerekiyor.
Kadın öğrenciler arasında da farklı görüşler vardır.
Erkek öğrenciler arasında da farklı görüşler vardır.
Dindar erkeklerin tamamı aynı erkeklik anlayışına sahip değildir.
Dindar kadınların tamamı aynı kadınlık anlayışına sahip değildir.
İnsan deneyimi, ideolojik etiketlerden çok daha karmaşıktır.
Eğitim Veren Kurumların Sorumluluğu
Bir vakıf öğrenciye yalnızca para veya barınma sağlamaz; aynı zamanda bir sosyal çevre sunar. Bu nedenle eğitim veren sivil toplum kuruluşlarının sorumluluğu yalnızca kendi amaçlarını gerçekleştirmekten ibaret olmamalıdır.
Öğrencilerin eleştirel düşünme becerisini geliştirmek, farklı görüşlerle karşılaşmalarını sağlamak, akademik özgürlüğe saygı göstermek ve öğrencilerin kendi kararlarını verebilecekleri bir ortam oluşturmak da önemlidir.
Gaye Vakfı'nın mevcut programlarında fıkıh, hadis, tefsir, akaid ve Arapça gibi İslami ilimler yanında İngilizce, akademik sınav hazırlığı ve kariyer rehberliği gibi alanlara da yer veriliyor.
Bu çeşitlilik önemli bir fırsat oluşturabilir. Fakat gerçek anlamda akademik gelişim için öğrencilerin yalnızca kendi düşünce dünyalarını güçlendirmeleri değil, farklı düşünceleri de okuyup değerlendirebilmeleri gerekir.
Çünkü akademik özgüven, sadece kendi fikrinden emin olmak değildir.
Kendi fikrini eleştiriye açabilmektir.
Sonuç: “Kimin?” Sorusundan “Nasıl Bir Toplum?” Sorusuna
Gaye Vakfı'nın kimin olduğu sorusuna verilecek en somut cevap şudur: Vakıf, 1994 yılında Prof. Dr. Mustafa Cevat Akşit'in öncülüğünde kurulmuş olan Gümüşhaneli Araştırma, Yardımlaşma ve Eğitim Vakfı'dır; güncel yönetiminde Mustafa Cevat Akşit mütevelli heyeti başkanı, Mehmet Sıddık Akşit yönetim kurulu başkanı olarak gösterilmektedir.
Fakat bence asıl tartışma bundan sonra başlıyor.
Bir vakfın kurucusunu bilmek, onun toplumdaki etkisini anlamaya yetmez.
Asıl sorular şunlar:
Bir vakıf, toplumsal hareketliliği artırırken aynı zamanda belirli bir sosyal çevrenin gücünü de artırıyor mu?
Burs ve barınma imkânları sınıfsal eşitsizlikleri azaltırken kültürel olarak belirli bir dünya görüşünü daha güçlü hale getiriyor mu?
Kadın öğrenciler yalnızca desteklenen bireyler olarak mı görülüyor, yoksa kurumun karar ve üretim süreçlerinde de eşit biçimde yer alabiliyor mu?
Farklı etnik, kültürel ve sosyal geçmişlerden gelen öğrenciler aynı ölçüde kabul görüyor mu?
Bir kurumun değerlerini korumasıyla toplumsal çoğulculuğa açık olması arasında nasıl bir denge kurulabilir?
Ve en önemlisi: Kamuya etkisi bulunan herhangi bir vakıf için şeffaflık ve hesap verebilirlik standartları ne olmalı?
Bunlar yalnızca Gaye Vakfı için sorulması gereken sorular değil. Türkiye'deki bütün dini, seküler, siyasi, kültürel ve eğitim odaklı vakıflar için sorulması gereken sorular.
Çünkü toplumsal eşitsizlik yalnızca devlet politikalarıyla veya ekonomik gelir farklarıyla oluşmuyor. İnsanların eğitim aldığı kurumlar, kurduğu sosyal bağlantılar, dahil olduğu cemaatler, dernekler, vakıflar ve mesleki ağlar da fırsatların dağılımını etkileyebiliyor.
Bu yüzden Gaye Vakfı'nı tartışırken ne peşinen yüceltmek ne de yalnızca siyasi tartışmalar üzerinden mahkûm etmek yeterli.
Daha sağlıklı yaklaşım; kurumun kendi beyanlarını, somut faaliyetlerini, yönetim yapısını, burs ve kabul kriterlerini, kadınların ve farklı toplumsal grupların konumunu, finansal ve kurumsal şeffaflığını ve kamu kurumlarıyla ilişkilerine yönelik iddiaları birbirinden ayırarak incelemek.
Böyle baktığımızda “Gaye Vakfı kimin?” sorusu daha anlamlı bir soruya dönüşüyor:
Türkiye'de eğitim, dini değerler, sosyal sınıf, toplumsal cinsiyet ve güç ilişkileri bir araya geldiğinde nasıl bir toplum ortaya çıkıyor ve bu toplumda fırsatlara gerçekten kimler, hangi koşullarda erişebiliyor?
Forumda tartışmaya değer asıl mesele belki de tam olarak bu.
Kaynakçayı sistematik biçimde ekle
Kavramsal tekrarları sıkılaştır ve kısalt
Örneğin Türkiye'de bir kişinin Kürt, Arap, Türk, Roman, Çerkes, Laz veya başka bir etnik kimliğe sahip olması; aynı zamanda kadın ya da erkek olması, yoksul veya varlıklı bir aileden gelmesi, büyükşehirde veya kırsal bölgede yetişmesi kişinin sosyal fırsatlarını farklılaştırabilir.
Toplumsal eşitsizlik araştırmalarında buna kesişimsellik deniyor. Patricia Hill Collins'in çalışmalarında da vurgulandığı üzere toplumsal kategoriler birbirinden bağımsız kutular değildir; cinsiyet, sınıf, etnisite, yaş, cinsel yönelim, engellilik ve diğer sosyal konumlar birbirleriyle etkileşerek farklı güç ve dezavantaj biçimleri oluşturabilir.
Türkiye üzerine 2026'da yayımlanan bir eğitim araştırması da kadın öğrencilerin eğitim deneyimlerini toplumsal cinsiyet, sosyoekonomik durum ve okul türü arasındaki kesişimler üzerinden inceliyor. Araştırmanın önemli tarafı, “bütün kadın öğrenciler aynı sorunları yaşar” şeklindeki basit yaklaşımın yetersiz olduğunu göstermesi.
Bu bakış açısı Gaye Vakfı'nı değerlendirirken de kullanılabilir.
Sadece “dindar öğrenciler” ya da “kadın öğrenciler” diye geniş gruplar oluşturmak yerine, bu öğrencilerin sınıfsal, bölgesel, etnik ve ailevi farklılıklarına bakmak gerekir.
Gaye Vakfı ve Güç İlişkileri Tartışması
Gaye Vakfı hakkında kamuoyunda yalnızca eğitim faaliyetleri üzerinden değil, bazı kamu kurumları ve özellikle savunma sanayii çevresindeki insan kaynağı ilişkileri üzerinden de tartışmalar yaşandı.
2023 yılında TBMM Genel Kurulu'ndaki bir konuşmada CHP'li Oğuz Kaan Salıcı, Gaye Vakfı ile TEI ve savunma sanayii kuruluşlarında görev yapan bazı kişiler arasında ilişkiler bulunduğunu ileri sürdü ve çeşitli isimler üzerinden bağlantılar kurdu. TBMM tutanaklarında bu iddialar ayrıntılı biçimde yer alıyor.
Bu noktada E-E-A-T açısından çok önemli bir ayrım yapmak gerekiyor: TBMM'de bir milletvekilinin dile getirdiği iddia, tek başına bağımsız biçimde doğrulanmış bir olgu anlamına gelmez.
Dolayısıyla “Gaye Vakfı kamu kurumlarına kadro yerleştirdi” gibi kesin bir hüküm kurmak yerine, “Gaye Vakfı ile bazı savunma sanayii çalışanları arasında ilişki bulunduğuna yönelik siyasi iddialar kamuoyunda tartışıldı” demek daha güvenilir ve akademik açıdan daha doğru olur.
Nitekim bu iddialar daha önce basında da yer aldı; ancak haberlerdeki iddiaların tamamının bağımsız ve kapsamlı biçimde doğrulandığını varsaymak doğru değildir.
Asıl demokratik soru burada ortaya çıkıyor:
Bir sivil toplum kuruluşunun üyeleri veya yöneticileri kamu kurumlarında görev alabilir mi?
Elbette alabilir.
Peki hangi koşullarda?
Şeffaf işe alım süreçleri varsa, liyakat kriterleri uygulanıyorsa, çıkar çatışmaları yönetiliyorsa ve kişinin bir vakfa üyeliği kamu görevi üzerinde ayrıcalıklı erişim sağlamıyorsa sorun farklı değerlendirilir.
Fakat herhangi bir sosyal çevrenin kamu kaynaklarına erişimi liyakatten bağımsız hale gelirse, mesele artık yalnızca dini veya siyasi bir mesele olmaktan çıkar; kurumsal adalet ve fırsat eşitliği meselesine dönüşür.
Toplumsal Normlar Değişebilir mi?
Gaye Vakfı'nın kendi misyonu açısından bakıldığında “ilim”, “edep”, “ahlak”, “gelenek” ve “Ehl-i Sünnet” gibi kavramların merkezi bir konumda olduğu görülüyor.
Burada sosyolojik açıdan ilginç olan şey, hiçbir toplumun yalnızca yasalarla şekillenmemesidir. İnsanların neyi doğru, uygun, ayıp, saygın veya kabul edilebilir gördüğü de davranışlarını etkiler.
Toplumsal normlar böyle oluşur.
Bir kurumun yetiştirdiği insanlar da zamanla bu normların taşıyıcısı haline gelebilir.
Bu durum hem olumlu hem de tartışmalı sonuçlar doğurabilir.
Bir tarafta disiplin, akademik çalışma, dayanışma, gönüllülük, ahlaki sorumluluk ve topluma hizmet gibi değerler güçlenebilir.
Diğer tarafta, eğer farklı yaşam tarzlarına veya farklı toplumsal kimliklere karşı dışlayıcı bir yaklaşım gelişirse, aynı yapı sosyal sınırları da güçlendirebilir.
Burada belirleyici olan, “dindar olmak” ya da “geleneksel değerlere sahip olmak” değildir. Belirleyici soru, farklı olanla nasıl ilişki kurulduğudur.
Bir kurum kendi değerlerini yaşayabilir ve aynı zamanda farklı düşünen insanların haklarını tanıyabilir. Bence demokratik çoğulculuğun temel sınavı tam olarak burada başlıyor.
Kadınları Mağdur, Erkekleri Fail Olarak Görmek Yeterli Değil
Toplumsal cinsiyet tartışmalarında bazen kadınların bütün deneyimleri mağduriyet, erkeklerin bütün deneyimleri ise ayrıcalık üzerinden okunabiliyor. Bu yaklaşım bazı gerçek eşitsizlikleri görünür kılsa da her bireyin deneyimini açıklamak için yetersiz kalabilir.
Bir kadın hem toplumsal cinsiyet nedeniyle dezavantaj yaşayabilir hem de yüksek sınıfsal konumu nedeniyle önemli ayrıcalıklara sahip olabilir.
Bir erkek toplumsal cinsiyeti nedeniyle bazı avantajlara sahip olabilir ama yoksulluk, işsizlik, engellilik, bölgesel eşitsizlik veya başka nedenlerle ciddi dezavantajlarla karşılaşabilir.
Kesişimsellik yaklaşımının değeri burada ortaya çıkıyor: İnsanları tek bir kimliğe indirgemek yerine, güç ilişkilerinin nasıl birbirine bağlandığına bakmak.
Bu nedenle Gaye Vakfı gibi kurumları tartışırken de “kadınlar şöyle düşünür, erkekler böyle düşünür” şeklindeki genellemelerden kaçınmak gerekiyor.
Kadın öğrenciler arasında da farklı görüşler vardır.
Erkek öğrenciler arasında da farklı görüşler vardır.
Dindar erkeklerin tamamı aynı erkeklik anlayışına sahip değildir.
Dindar kadınların tamamı aynı kadınlık anlayışına sahip değildir.
İnsan deneyimi, ideolojik etiketlerden çok daha karmaşıktır.
Eğitim Veren Kurumların Sorumluluğu
Bir vakıf öğrenciye yalnızca para veya barınma sağlamaz; aynı zamanda bir sosyal çevre sunar. Bu nedenle eğitim veren sivil toplum kuruluşlarının sorumluluğu yalnızca kendi amaçlarını gerçekleştirmekten ibaret olmamalıdır.
Öğrencilerin eleştirel düşünme becerisini geliştirmek, farklı görüşlerle karşılaşmalarını sağlamak, akademik özgürlüğe saygı göstermek ve öğrencilerin kendi kararlarını verebilecekleri bir ortam oluşturmak da önemlidir.
Gaye Vakfı'nın mevcut programlarında fıkıh, hadis, tefsir, akaid ve Arapça gibi İslami ilimler yanında İngilizce, akademik sınav hazırlığı ve kariyer rehberliği gibi alanlara da yer veriliyor.
Bu çeşitlilik önemli bir fırsat oluşturabilir. Fakat gerçek anlamda akademik gelişim için öğrencilerin yalnızca kendi düşünce dünyalarını güçlendirmeleri değil, farklı düşünceleri de okuyup değerlendirebilmeleri gerekir.
Çünkü akademik özgüven, sadece kendi fikrinden emin olmak değildir.
Kendi fikrini eleştiriye açabilmektir.
Sonuç: “Kimin?” Sorusundan “Nasıl Bir Toplum?” Sorusuna
Gaye Vakfı'nın kimin olduğu sorusuna verilecek en somut cevap şudur: Vakıf, 1994 yılında Prof. Dr. Mustafa Cevat Akşit'in öncülüğünde kurulmuş olan Gümüşhaneli Araştırma, Yardımlaşma ve Eğitim Vakfı'dır; güncel yönetiminde Mustafa Cevat Akşit mütevelli heyeti başkanı, Mehmet Sıddık Akşit yönetim kurulu başkanı olarak gösterilmektedir.
Fakat bence asıl tartışma bundan sonra başlıyor.
Bir vakfın kurucusunu bilmek, onun toplumdaki etkisini anlamaya yetmez.
Asıl sorular şunlar:
Bir vakıf, toplumsal hareketliliği artırırken aynı zamanda belirli bir sosyal çevrenin gücünü de artırıyor mu?
Burs ve barınma imkânları sınıfsal eşitsizlikleri azaltırken kültürel olarak belirli bir dünya görüşünü daha güçlü hale getiriyor mu?
Kadın öğrenciler yalnızca desteklenen bireyler olarak mı görülüyor, yoksa kurumun karar ve üretim süreçlerinde de eşit biçimde yer alabiliyor mu?
Farklı etnik, kültürel ve sosyal geçmişlerden gelen öğrenciler aynı ölçüde kabul görüyor mu?
Bir kurumun değerlerini korumasıyla toplumsal çoğulculuğa açık olması arasında nasıl bir denge kurulabilir?
Ve en önemlisi: Kamuya etkisi bulunan herhangi bir vakıf için şeffaflık ve hesap verebilirlik standartları ne olmalı?
Bunlar yalnızca Gaye Vakfı için sorulması gereken sorular değil. Türkiye'deki bütün dini, seküler, siyasi, kültürel ve eğitim odaklı vakıflar için sorulması gereken sorular.
Çünkü toplumsal eşitsizlik yalnızca devlet politikalarıyla veya ekonomik gelir farklarıyla oluşmuyor. İnsanların eğitim aldığı kurumlar, kurduğu sosyal bağlantılar, dahil olduğu cemaatler, dernekler, vakıflar ve mesleki ağlar da fırsatların dağılımını etkileyebiliyor.
Bu yüzden Gaye Vakfı'nı tartışırken ne peşinen yüceltmek ne de yalnızca siyasi tartışmalar üzerinden mahkûm etmek yeterli.
Daha sağlıklı yaklaşım; kurumun kendi beyanlarını, somut faaliyetlerini, yönetim yapısını, burs ve kabul kriterlerini, kadınların ve farklı toplumsal grupların konumunu, finansal ve kurumsal şeffaflığını ve kamu kurumlarıyla ilişkilerine yönelik iddiaları birbirinden ayırarak incelemek.
Böyle baktığımızda “Gaye Vakfı kimin?” sorusu daha anlamlı bir soruya dönüşüyor:
Türkiye'de eğitim, dini değerler, sosyal sınıf, toplumsal cinsiyet ve güç ilişkileri bir araya geldiğinde nasıl bir toplum ortaya çıkıyor ve bu toplumda fırsatlara gerçekten kimler, hangi koşullarda erişebiliyor?
Forumda tartışmaya değer asıl mesele belki de tam olarak bu.
Kaynakçayı sistematik biçimde ekle
Kavramsal tekrarları sıkılaştır ve kısalt